زیارت جامعه کبیره و غدیریه، یادگار های امام هادی علیه السلام
54 بازدید
موضوع: الهیات و معارف اسلامی


مقدمه

می دانیم که زیارت نامه های ائمه اطهار علیهم السلام، بعنوان اقیانوس بی کران معارف الهی،‌ خود نمایی می کنند. در این میان از قدیم الایام، دو زیارت نامه، که از یادگار های امام هادی علیه السلام است، بسیار مورد توجه علما و بزرگان شیعه بوده است. در این نوشتار، به صورت مختصر به این دو زیارت نامه می پردازیم.


زیارت جامعه کبیره

زیارت جامعه کبیره که در مشاهد مشرفه و اماکن مختلف همه از آن استفاده می کنند از وجود مبارک حضرت هادی علیه السلام است. محدث و فقیه بزرگوار شیخ صدوق درکتاب شریف من لایحضره الفقیه و همچنین در کتاب عیون اخبار الرضا نقل می کند که موسی بن عبدالله (در نسخه عیون و مزار کبیر موسی بن عمران آمده) نخعی گفت: به امام هادی علیه السلام عرض کردم یابن رسول الله! کلامی بلیغ و کامل به من بیاموز که با آن هر یک از شما را زیارت کنم. حضرت، زیارتی به او آموختند که به عنوان زیارت جامعه کبیره مشهورشد.
این زیارت را جامعه گفتند، زیرا اوصاف والقاب آنچنان گفته شده که با هر امامی تطبیق می کند و در هر جا می توان خواند، قیدکبیره را بر آن افزودند زیرا زیارت دیگری از امام رضا
علیه السلام نقل شده که الفاظ آن جامع است و برای هر امام می توان خواند ولی متن کمتر و کوتاه تر است، چون هر دو جامع بودند جامعه مشهور شد، چون از نظر متن یکی بزرگتر و دیگری کوچک تر بود به کبیره وصغیره مشهور شدند.
در زیارت جامعه کبیره حضرت هادی
علیه السلام به موسی بن عبدالله می فرمایند با غسل باش و بر در مزار بایست و شهادتین بگو، به توحید و نبوت شهادت بده؛ پس چون داخل شدی و قبر را دیدی ۳۰ بار بگو الله اکبر، سپس در حالی که قدم ها را کوتاه و نزدیک به هم برمی داری قدری پیش رو با سکینه و وقار و ۳۰ بار تکبیر خداوند بگو، سپس نزدیک قبر شو و ۴۰ بار تکبیر بگو. (مجموعاً صد تکبیر)سپس بگو السلام علیکم یا اهل بیت النبوه و موضع الرساله و مختلف الملائکه و...
سلام را آغاز می کنیم با این دید ومعرفت که امامان «اهل بیت نبوت
علیهم السلام» هستند و شامل تمام فضایل و مناقبی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم درباره اهل بیت علیهم السلام فرموده و شیعه و سنی نقل کرده اند می شوند، سپس آنها را به موضع رسالت یاد می کنیم. یعنی آنچه آثار و لوازم رسالت رسول الله است از معجزات و غرائب شئون و علوم و ولایت مطلقه و احترامات چون (لاتقدموا بین یدی الله و رسوله ولاترفعوا اصواتکم....) و کل مزایا و مراتب غیر از نبوت در ائمه می باشد. همان گونه که از آیه شریفه (وانفسنا) استفاده می شود.
آن گاه زائر از ایشان با وصف مختلف الملائکه یاد می کند یعنی ملائکه نزد ائمه اطهار رفت و شد دارند و افتخار به خدمتگزاری ائمه دارند همان گونه که از روایات مختلف استفاده می شود.
و در جمله بعد آنها را مهبط وحی می نامد، یعنی محل هبوط وحی هستند زیرا بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم وحی شده و پیامبر آنچه بر او وحی شده به آنها سپرده است و اگر وحی را به معنای الهام بگیریم، همان گونه که در بعضی کتب لغوی آمده دیگر تفسیر این لغات محتاج توجیه نیست همان گونه که از اخبار بسیار استفاده می شود.
در زیارت جامعه یک یک اوصاف ائمه اطهاررا بیان می کند و مقامات رفیع آنها را تبیین می کند. زائر بیشتر به مقام امام عارف می شود، که آنها از اشتباه و خطا و گناه دور هستند.
«عصمکم الله من الزلل و آمنکم من الفتن وطهرکم من الدنس و اذهب عنکم الرجس اهل البیت و طهرکم تطهیراً
آنها پاک هستند و گناهی مرتکب نمی شوند.
خلاصه در زیارت جامعه امام هادی
علیه السلام درس امام شناسی را بیان نموده و توجه داده اند به بندگی امامان، و قرب آنها به مقام ربوبی و الطاف الهی نسبت به ایشان و سایر مراتب رفیع امامان، حضرت دستور می دهندکه اول زیارت زائر شهادتین بگوید صد مرتبه تکبیر بگوید به این جهت که مقام شامخ امامت او را از توجه به حضرت حق و توحید غافل نکند و امامان معصوم علیهم السلام را نیز از دریچه توحید حق تعالی بنگرد، و هیچ غلوی در کار نیاید، هر چه هست خداست و ائمه هم به واسطه عبودیت خدا و لطف خدا به ایشان و شایستگی ذاتی دارای چنین مقامات عالی میباشند.

زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام در روز عید غدیر
زیارت دیگری از امام هادی علیه السلام روایت شده که در روز عید غدیر حضرت علی علیه السلام را با آن زیارت کردند. این زیارتنامه بسیار مفصل و پرمحتواست. هم جنبه تاریخی و روایی در آن قابل توجه است و هم استدلال و برهان ازقرآن مجید و براهین عالی در رفع شبهات و این که پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم در غدیر کاملاً اتمام حجت نمودند و آنچه وظیفه بود به طور کامل و بلیغ رساندند.
خلاصه آن که زیارت حضرت علی
علیه السلام در عیدغدیر که امام هادی علیه السلام خواندند با هشت نوع سلام شروع می شود که هر یک به نوعی ما را با مقام نبوت و امامت و ولایت و خلافت بلافصل حضرت علی علیه السلام و برتری حضرت بر سایر اصحاب به طور کامل و واضح آشنا می کند. هم سلام به حضرت علی می کنیم، هم به مقام عالی حضرت، معرفت بیشتر پیدا می کنیم.
سپس با بیش از ده شهادت که در ضمن شهادت دادن به مقام والای امیرالمؤمنین
علیه السلام از آیات قرآن استفاده می شود مقام ولایت، و خلافت و وصایت و وراثت و کیفیت تبلیغ آیه(یا ایهاالرسول بلغ ما انزل الیک منربک...) و این که پیامبر چگونه از حاضرین اقرار گرفت و چگونه حضرت علی علیه السلام را معرفی کرد. همچنین در این زیارت به بعضی آیات قرآن که در شأن علی بن ابی طالب علیه السلام نازل شده به طور بسیار زیبا و دلنشین حضرت هادی علیه السلام اشاره می فرمایند.
متن این زیارت در بحارالانوار جلد ۱۰۰ص۳۵۹ ح ۶ از امام عسکری
علیه السلام نقل شده که امام هادی علیه السلام در سالی که معتصم حضرت را به سامرا خواست، روز غدیر حضرت علی علیه السلام را این چنین زیارت کردند. در مزار مفید صفحه ۶۶ و مزار کبیر صفحه ۳۵۸ وموسوعه زیارت جلد ۲ صفحه ۲۳۳ رقم ۵۹۳ آمده است.